DAK bilgilendirme portalı olarak, Abhaz-Abaza ulusunun geliştirilmesi uluslararası derneği “Alaşara” başkan yardımcısı Ramazan Mkhtse ile örgütün günlük çalışmaları, bağışlar, etkinlikler, yardımlar ve önemli projelerin neler olduğu üzerine bir röportaj gerçekleştirdik.

Abhaz-Abaza ulusunun geliştirilmesi uluslararası derneği “Alaşara” başkan yardımcısı Ramazan Mkhtse DAK bilgilendirme portalına verdiği röportajda, örgütün faaliyetleri, yarışmalar, Rusya'nın yerli azınlığı olan Abazaların ayrıcalıkları için verilen mücadeleler ve diğer önemli projelerden bahsetti. Astanda Ardzınba’nın gerçekleştirdiği röportajı beğeninize sunuyoruz.

Muhabirimiz Asta Ardzınba'nın gerçekleştirdiği söyleşi

- Abazinler, 2000 yılında onaylanan “Rusya Federasyonu Yerli Azınlıkların Birleşik Listesi” nde yer almaktadır. Bu onlara kültürlerinin ve kimliklerini nkorunması açısından devlet güvencesi sağlar. Peki, bu yasa pratikte nasıl uygulanmakta?

– Yasaya göre, küçük yerli halklara atalarının bulunduğu bölgelerde geleneksel faaliyetlerde bulundukları zaman çeşitli destekler sağlanmalıdır. Ayrıca devlet, anadillerin korunmasına da yardımcı olmalıdır. Askere alımlarda da bazı ayrıcalıklar sağlanmalıdır. Teoride, küçük yerli halkların temsilcileri orduda görev yapmamalı, ayrıca belirli vergi türlerinden muaf tutulmalıdır.

– Kanunlar askerlik görevinden muafiyet getiriyor mu?

– Hayır, kanun doğası gereği daha çok açıklayıcıdır. Yasanın kabul edilmesinden sonra, uygulamada yasanın takibine yardımcı olacak yönetmelikler yaratılmalıdır. Abaza ulusu ile ilgili maalesef bu tarz yönetmelikler bulunmamaktadır. Federasyonun Kuzey'inde, Sibirya'da ve Uzak Doğusunda azınlık halklarının yaşadığı diğer bölgelerinde, bu tür ilave yönetmeliklerin yapıldığını teyit etmiş bulunmaktayız. Bu bölgelerde yerli azınlık halklar için yasalar gerektiği gibi uygulanıyor ve her millet için, federal bütçeden finanse edilen belirli bir kalkınma programı mevcut.

– Sizce bu durum nasıl düzeltilebilir?

– «Alaşara» derneği kurulduğu günden beri bu sorunlarla mücadele ediyor. Durumun neden böyle geliştiğini, kanunların Abazalar içinde gerektiği gibi işlemesi için ne yapılabileceğini araştırmaya çalıştık. Araştırmalarımızın sonunda, Abaza halkının Rusya Federasyonu Hükümeti listelerinde yer almadığı ortaya çıktı. Durum şu ki, anahtar tanımların açılımlarının yasada net bir şekilde: “tarihi yaşam alanları, toprakları”, “geleneksel faaliyet alanları” gibi belirtilmesi gerekmekte. Bizim durumumuzda ise bu açıklamaların eksikliğinin sıkıntısı yaşanmaktadır. Sonuç olarak, yasal bir düzenleyicide Rusya'nın yerli halkı olarak sayılırken, diğerinde hiç yer almamamız hukuki bir çelişki doğurmakta. Bunun sonucunda da bugüne kadar tüm finansal destekler ve kalkınma programları bizi teğet geçmiş bulunmakta.

İl olarak bu soruna çözüm bulmaları ricası ile Karaçay Çerkes hükümetine başvurduk. Daha sonra, yerel milletvekilleri ve yetkililerle birlikte, Rusya Hükümeti'ne, Federal Uluslar İşler Bölümüne bir dilekçe yazdık. Her defasında bize bu konu ile ilgilendiklerine dair cevap göndermelerine rağmen bugüne kadar hiçbir gelişme kaydedebilmiş değiliz. Hatta etkin üyelerimiz, Rusya Federasyonu Hükümeti aleyhine Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette de bulundular, ancak oradan da bir sonuç alamadık.

Ayrıca Rusya'nın Avrupa tarafında yaşayan birkaç yerli azınlık halkın da bizimle aynı sıkıntıları yaşadığını öğrenmiş bulunuyoruz. Bunlar arasında, Şapsuglar, Nagaybak ve İjoralar bulunuyor.

Şimdi hepimiz bir dernek altında birleşmeyi ve haklarımızı ve imtiyazlarımızı birlikte aramayı planlıyoruz.

– «Alaşara» derneğinin etkinlik alanları hakkında bize biraz bilgi verebilir misiniz? Dernekte kaç kişi çalışmakta ve çalışma yürüttüğünüz alanlar neler?

– «Alaşara» ülkemizin birkaç bölgesinde faaliyet göstermekte. Merkez ofisimiz St. Petersburg da bulunmakta. «Alaşara» derneğinin kurucusu ve Başkanı olan büyük bağışçı Musa Habale-ipa Egzek da bu şehirde yaşıyor. Derneğin kurulmasından önce de Musa Habele-ipa Egzek, uzun yıllar Karaçay-Çerkes ve Abhazya'da hayır işleriyle uğraşan, Abaza kültürünün, biliminin ve sporunun geliştirilmesine yönelik projelere sponsor olan bir isimdir.

St. Petersburg Merkez Ofisimiz 2011 yılında, «Alaşara» derneğinin kurulması ile aynı dönemde açılmıştır. 2013 yılında, Karaçay-Çerkes’in Çerkessk şehrinde özel bir şube daha oluşturuldu. İlk başta beş kişiydik ve çalışmanın ilk ayları boyunca, soydaşlarımızın neye ihtiyaç duyduğunu, neler istediklerimizi ve neler yapabileceklerimizi tanımlayan bir eylem programı hazırladık. “Tıp”, “Kültür”, “Abaza Dilleri”, “Aile ve Çocuk”, “Spor” gibi bölümlerimizi oluşturduk. Devlet kaynaklarına sahip olmadığımız açıktı, ancak bu alanların her birinde devlete yardım edebilirdik. En büyük etkinliklerimizden biri, Abhazya Ulusal Bayrak Günü ile aynı güne denk gelen ve 23 Temmuz'da kutlanan Abaza Kültür Günü ve “Abaza Oyunları”. Bu etkinliklere katılanların sayısı her yıl artmakta. Abhazya, Moskova, Kabardey-Balkar ve Stavropol takımları Oyunlara katılanlar arasındaydı. Gelecek yıl Türkiye ve Ürdün'den soydaşlarımızın takımlarının katılımını da bekliyoruz. Bu yıl Abaza kültür gününe iki binden fazla insan katıldı. Abaza kültürü birçok insanın ilgisini çekmekte. Ayrıca, “Alaşara” derneği bu yıl Suhum’da da özel bir şube açtı.

– Kurulduğu günden bu yana "Alaşara" birçok projenin uygulanmasına destek verdi. Organizasyon, her yıl, Abaza geleneksel kültürünü koruma ve geliştirmeyi amaçlayan projelere hibeler veriyor ...

– Sadece hibe vermekle kalmıyoruz, aynı zamanda almayı da hedefliyoruz, yarışmalara biz de katılıyoruz. Vladimir Putin'in de kamu kuruluşları için Cumhurbaşkanlığı hibesi bulunmakta ve bizde bu hibelerden bir tanesini kazanmıştık. Devlet ve belediyelerin farklı hibe projeleri bulunmakta. Elbette, kazandığımız bu fonları faydalı projelere yönlendiriyoruz.

– Siz kimlere hibe veriyorsunuz? Yarışmalara kimler katılıyor, seçimler nasıl, neye göre gerçekleştiriliyor?

– Biz iki ayrı alanı hibe seçimleri gerçekleştiriyoruz. Bunlardan ilki – kültür alanındaki faaliyetlere verilen hibeler, ikincisi ise - kamu kuruluşları veya dernekler için üretilen sosyal projeler için verilen hibeler.

Kültür alanında kazanılan ve başarılı bir şekilde uygulanan projeleri saymam gerekirse, bu projeler arasında; Abaza kukla tiyatrosu, Abaza bölgesindeki müzik orkestrasının tekrar hayata geçirilmesi, ondan fazla kitabın (şiir, çocuk masalları, Abazalarda at yetiştiriciliği ve diğerleri) yayınlanması, Karaçay Çerkes’in tüm Abaza köylerinin kuş bakışı video çekimleri - "Abazaşta" bulunmakta.

Ayrıca ödül fonları ile kurslar gerçekleştirmekteyiz. Bunlar arasında: Staro-Kuvinsk'te koreografi ve İnjiç-Çukun'da uygulamalı halk sanatları kursu bulunmakta. Sosyal açıdan çok önemli bir projede, Krasny Vostog'da bir süt toplama merkezinin açılmasıdır. Bu ödül yerel bir girişimci tarafından kazanılmıştı. Şimdi, Musa Habel-ipa Egzek’un fonlarının yardımı ile köyde bir süt alma merkezi bulunuyor. Bu merkez sayesinde burada çalışanlar ve şoförler olmak üzere birçok kişi istihdam edilmekte, ayrıca Pazar fiyatına sütlerini hemen yakınlarındaki toplama merkezine veren köylülerde bundan kazançlı çıkmakta. Köylülerden sütü toplayan merkez daha sonrasında bu sütleri fabrikalara satmakta. Başlarda herkes projenin başarısına inanmamış olsa da, şuan köyün yarısı sütlerini bu toplama merkezine vermekte. Hatta bazı aileler geçimini tamamen buradan sağlamakta. İsteyen tüm soydaşlarımız hibe için başvuru yapabilmekte. Resmi sitemizde hibe dilekçesinin nasıl doldurulacağı ayrıntılı bir şekilde anlatılıyor. Eğer sitede anlatılandan anlamakta zorlananlar olursa diye ofisimiz de her zaman yardımcı olabilecek bir danışmanımız da bulunmakta. Burada önemli olan, soydaşlarımıza fayda sağlayabilecek güzel bir projenizin olması. Dernek Başkanımız Musa Egzek ve uzman heyetimiz tüm başvuruları teker-teker inceleyerek değerlendiriyorlar.

– Ne gibi projeler planlandığı ya da gerçekleştirilmeye hazırlandığı hakkında bize biraz bilgi verebilir misiniz?

– Şuan, Abaza köylerinin muhtarları, yerel halk ve kadın konseyleriyle birlikte, her köy için 2019 yılında gerçekleştirilebilecek önemli projeleri belirlemeye çalışıyoruz. Bazı durumlarda bireysel olarak destek sağlamaya çalışıyoruz. Örneğin: Elburgan'da gelecek yıl Abaza halkının ilk müzesi için bir bina inşa etmeyi ve yerel okulda sergilenen müze eserlerini buradan oraya

aktarmayı planlıyoruz. Müzenin mülkü ise Abaza bölgesine ait olacak. Başka bir köyde ise, yeni bir kültür evi inşa etmek için Rus hükümetinin devlet programına katılmak üzere gider listesi dokümanlarını oluşturmak için bütçelerinde yüz bin ruble eksikleri bulunuyor. Yani, bu durumda, yüz bin ruble yatırım yaparak, federal bütçeden Abaza köyüne yaklaşık dokuz milyon ruble katkı çekebiliriz.

– «Alaşara» – ülkedeki tek sosyal dayanışma derneği değil. Diğer derneklerle etkileşiminiz nedir? Birbirinizi taklit ettiğiniz oluyor mu?

– Karaçay Çerkes’de resmi olarak yirmi Abaza derneği kayıtlı bulunmakta. Fakat bunlardan sadece dokuzu aktif olarak faaliyet göstermekte diyebiliriz. Bunların arsında; Abaza Ulusu İhtiyarlar Heyeti, Gençlik Birliği, Kadınlar Birliği, Karaçay Çerkes Abhazya Gönüllüleri Derneği gibi dernekler bulunmakta. Dernek isimlerinden de anlaşılacağı üzere biz birbirimizi taklit etmek yerine, daha çok birbirimizi tamamlıyoruz.

2016 yılında, tüm aktif Abaza kamu kuruluşları “Apsadgil” (Abazacada “Anavatan” anlamına gelmekte) adı altında toplandı. Bu şekilde, yetkililerle birlikte iletişime geçiyor, toplumumuzu etkileyen ortak sorunları birlikte ele alıyoruz.

- Ramazan, bize Abaza Halkının Ulusal Fonu'nun faaliyetlerinden biraz bahseder misiniz? Mesela fon ne zamandan beri var ve fonda toplanan paralar ne için harcanıyor?

- Fon fiilen birkaç yıldır varlığını sürdürmektedir, ancak yalnızca bu yıldan itibaren birçok insanın çabaları sayesinde aktif olarak çalışmaya başlamıştır.

Fon bütçesine nihayet para girmeye başlamış bulunmakta. Bu fon, farklı köy ve şehirlerde yaşayan Abazaların bağışladıkları paralardan oluşmakta. Aynı zamanda toplanan bu paraların nereye harcanacağına da onlar karar veriyorlar. Kimi köyünde sokakları düzenlemek istiyor, kimi mezarlıkta bir çit yapmak istiyor, kimi ise - bir spor alanı. Gelir raporlarını haftalık olarak sosyal medyadan yayınlıyoruz. Toplanan tüm fonların Abazaların yaşam koşullarını iyileştirmek için kullanılacağının garantörlüğünü ise Musa Habele-ipa Egzek üstlenmekte. Bugün ulusumuzun ondan daha fazla güvendiği bir Abaza daha bulunmamakta. Bu sebeple fona aktif bir şekilde bağış yapılmakta. Son altı ay içerisinde fonda toplanan miktar tam 500000 ruble. Bu çok önemli bir proje. Bunun bizim çalışmalarımızda yeni bir basamak olduğunu düşünüyorum.

Abaza ulusunun korunması ve geliştirilmesi süreci sadece tek bir bireyin bağışlarına dayanmamalı, her Abaza buna kendi çapında katkıda bulunmalıdır.

Bu bir gelenek haline gelmelidir: her ay Ulusal Fon'a yüz ruble para transfer edebilirsiniz. Bunu yapmak ise çok basit, sadece Sberbank uygulamasını kullanmanız yeterli.