Рхъвыхрата йакIвдыршаз амдара йалан Джьырхви Хвапи кытква рапхьагIвчва. Абагъьата апны атеориягьи йбзу атурыхгьи адыркIылын чкIвыныргIа йауацIыху экскурсия рзадыргалтI.
АшIыпIа хъвшараква рыцынхарала Адуней апсуа-абаза конгресс ахъвшара чкIвынынргIа рыцынхарали физкультурали ахъвшарагьи ацта «СогIвым абагъьата» къральыгIва турых-культура музей-заповедник апны апхьагIвчва рыхъазла арыпхьара нархара зму алекцияква рабаркIыра джвыквырцIатI.
Амдара ъадзакIвшуз чкIвыныргIа датша зджьарагьи йуымбуш амузей-заповедник аэкспозиция йапшытI, апхъанчIви замани сквшызкьпхьадзара гIазцIазкIуа Апсны атурых антахьгьыт агIамтакви рагIан йгIаншаз апкъыгIваква рбатI.
АшIыпIа хъвшараква рыцынхарала АААК аъачIвагIагIв Симониа Херсон ари арыпхьара проект гIазрыцIсыз даквчважватI.
«Ари ауыс апхъанчIви Диоскурия апны ажра дуква йанрылага хIхъа йгIаташватI. ЙхIмурад хъаду чкIвыныргIа разыгIальаматра гIаршIыхара, ари анхара шакIвшауа дырбара, датша зджьарагьи йуымбуш артефактква рылаквла йырбарныс лшара рзыгIаныршара акIвпI. ХIара сквшышв щардала утхъахта апхъанчIви къала шаъаз хIаквчважвара йахъазымкIва ашIаква хIпсадгьыл асквшгIвыра рыцIа цIолата йшддырдыруаш йазынахIырхарагьи хIтахъыпI. Йалныс ауыпI арат алекцияква рымщтахь апхьагIвчва рыуа зджьакIы археологхарныс йа турыхдырыгIвхарныс ртахъхушта», – йгвгIанаграква хIыцагIвишатI ауи.
Йара ауи апшта апхьагIвчва йырбатI абагъьата абльынква, абастион, атопква. ЙхIвара атахъыпI аэкспонатква райхIара, ХIХ асквшышв йырчпаз атопквагьи рылата, щарда мцIуата археологква аныжуаз йгIаруыз шракIву.
Амузей-заповедник анхагIвы Хьынтуба Гера ачкIвын-чкIвынква рыхъаз экскурсия акIвлыршатI. Ауи йгIалылкIгIатI чкIвыныргIа рыдынхалра ауат апхъанчIви заман йадсылырныс рылзыршауа йшуысу, йаргьи рынхара анархара хъадаква йшрыуазакIу.
«ХIара Апсны йапшым ашIыпIаква йгIартыцIта йашIамсуа йхIызгIайуа асасчва шIаква гвылагьи псылагьи хIрайгвыргъьитI. Ауат рыхъазла хIара йанакIвызлакIгьи заман гIахIауитI, йауа ухIварыквын хIъачIвагIалагIвчви хIари ауи арыпхьара магIын ду зму йахъвыкIта йхIпхьадзитI. Атурых апхьагаквала йууырдыруа – ауи уыскIпI, датша уыспI атурых гIаншараква ъакIвшуз ашIыпIаква уцата уылаквала ауат агIамтаква йырпщылу апкъыгIваква убарныс. Асабиква хIтурых тынха тшахадыргIвазарныс лшара рытра – ауи хвы зквцIауачву уыспI. Ауи акIвпI йгIадзынгылуа абанпараква рыхъазла амдараква адгалра хIынхара апны уыс апхъата йызхIчпауа», – йгIацылцIахтI ауи.
АпхьагIвчва СогIвым абагъьата йъагIанагыз гвышхвара ду гIарыланацIан йырзыджьамщауата апхъанчIви пкъыгIваква йырпшуан.
Джьырхва кыт аквтанай апхьарта адиректор Конджариа Калистрат АААК ари апш амдара ъарзаднагалыз, амш уыс щардала йбайата йъакIвдыршаз ахъазла дшазыразу йхIватI:
«Асабиква рыхъазла ари апш дырра шIыц щарда гIазлырхыз амдара джьащахъва ъаднагалыз ахъазла а-Конгресс сразыра ажваква азынасырхара стахъыпI. Ари хIара хIацыта йхIчпауа йапхъахауа йгьуысым: хIапхьарта йызнымкIва ари йапшу ауысква йрылалхьатI. ХIара Ткъварчал амдара хIаъан, йахьчIва СогIвым адзытшпурам гIамыгIдатI. Ажва гьалам асабиква рыхъаз ауи сабапра шалу йгьи зджьара йгIанымхауата йшгIальамату».
Арыпхьара программа йаналга амщтахь Адуней апсуа-абаза конгресс апхьагIвчва щыбжьанчара рзаднагалтI, ауи амщтахь чкIвыныргIа рлахIвараква агIвыршауа акъала хъада адзытшпурам гIамырдатI.