Мшаҧымза 13 рзы Пиотр Ду ихьӡ зху Урыстәылатәи Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа антропологиеи аетнографиеи Рмузеи (Кунсткамера) аҿы имҩаҧысит аҭҵаарадырратә цикл «Кавказ: акультурақәа рымҩеихда» 100-тәи аиубилеитә семинар. Аиҧылара азыркит Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс аусура.

Алахәылацәа бзиала шәаабеит ҳәа реиҳәеит Кунсткамера аиҳабы, УАР академик, апрофессор Андреи Владимир-иҧа Головнев. Асеминар шаҳаҭра ауеит аҭҵаарадырратә усура аҧсы шҭоу, Кавказ ажәларқәа ирызку азанааҭтә еицәажәара еиҧҟьарада ишымҩаҧысуа рзы ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит Головнев. Иара иажәақәа рыла, аетнографиа иахьа баша ажәларқәа ирызку ҭҵаарадыррам, уи иаҳнарҳауеит дара ажәларқәа рыбжьы, иаҳнарбоит рхатә дунеихәаҧшышьа, рҭоурыхи иахьатәи аамҭеи ишрыхәаҧшуа.

Андреи Головнев ҷыдала иазгәеиҭеит абазақәа рҧышәа аетностратегиазы крызҵазкуа, аҵакы змоу ҿырҧштәны, хшыҩзышьҭра зуҭаша акакәны ишыҟоу. Иара инаҵшьны иазгәеиҭеит ари аҧышәа ҭҵаарадыррала азхәыцразы адагьы амилаҭтә хаҭареи акультуреи реиқәырхаразы, ауаажәларратә ҿиаразы ҧышәатә модельк аҳасаб ала аҵак ду шамоу.

Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Хабал-иҧа Егзакь иқәгылараҿы иазгәеиҭеит аиубилеитә, ашәктәи асеминар амҩаҧгара АААК аусура иахьазыркыз – атрадициақәеи, абызшәеи, акультуратә ҭынхеи реиқәырхаразы еицымҩаҧырго аус аганахь ала патуқәҵароуп ҳәа. Ари аҵак ду амоуп зҭоурыхтә ҧсадгьыл аҿы еиҧш, уи анҭыҵгьы инхо ауаа реимадара арӷәӷәаразы.

«Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресси Абаза жәлари рзы иахьатәи аиҧылара аҵак ҷыда амоуп. Аконгресс аусура аиубилеитә семинар теманы иахьаиуз афакт мацара ҳусура пату шақәу зыршаҳаҭуа акы акәны иҳадаҳкылоит», – ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит Мусса Егзакь.

Иара Кунсткамера аколлективи хаҭала Андреи Головневи иҭабуп ҳәа реиҳәеит аусеицуразы. Мусса Егзакь игәалаиршәеит 2021 шықәсазы АААКи УАР Антропологиеи аетнографиеи рмузеи рыбжьара анапы зҵаҩыз аиқәшаҳаҭра шьаҭас ишроуз анаҩс имҩаҧыргаз асеминарқәа, астол гьежьқәа, адәныҟатәи аҭҵаарақәа, ацәыргақәҵақәа, аҭҵаарадырратә кьыҧхьымҭақәа уҳәа егьырҭ апроектқәа.

Хазы Мусса Хабал-иҧа инаҵшьны иазгәеиҭеит Аконгресс азы аҵакы шамоу есыҽнытәи апрактикатә усура амҩаҧгара адагьы уи алҵшәақәа аҭҵаарадырратә, ауаажәларратә, аҭоурыхтә контекст ала рызхәыцра. Убри азоуп Урыстәыла иналукааша аетнографиатә центр аус ацура АААК азы иҷыдоу аҵакы замоу.

Иара убасгьы Мусса Егзакь иқәгылараҿы далацәажәеит Аконгресс ҳаамҭазтәи аусура.

"Иахьа АААК адунеи ахьынӡанаӡааӡо ҳџьынџьуаа еидызкыло, есыҽнытәи усуроуп. Аконгресс анапы алакуп акультура, аҵарадырра, аспорт, аҿартә политика, асоциалтә дгылара, адиаспора аус рыцура рызҵаарақәа. Аҵыхәтәантәи ашықәс азы мацара Аконгресс агәыҧ имҩаҧнагеит Аҧсны араионқәеи зықьҩыла ҳтәыла ауааҧсыреи еидызкылаз апроектқәа жәпакы. Аконгресс активла иалахәуп Урыстәылеи Аҧсни русеицура арӷәӷәара, аҩ-тәылак риашьаратә жәларқәа реиҩызара аизырҳара".

Адныҳәаларатә хәҭа ашьҭахь имҩаҧысит асеминар анаука-практикатә программа.

АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы иусбарҭа анапхгаҩы Абзагә Ҵәыџьба Аконгресс аҭоурых ӡыригеит, уи аҿиара атәы цифрала далацәажәеит. Ажәахә аҿы иазгәаҭан Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс 33 шықәса рыҩнуҵҟа иҭагӡаны, иуадаҩӡоу аҭоурыхтә аамҭазы имҩаҧысыз актәи аизара ду инаркны, ахаҭарнакрақәеи зымҽхак ҭбаау апрограммеи змоу жәларбжьаратәи аструктура ду аҟынӡа амҩа ишанысыз.

АААК Аҟәатәи аофис анапхгаҩы Ҭемыр Рекәаа Аконгресс ахықәкы хадақәеи апроектқәеи цәыригеит. Иара инарҭбааны дрылацәажәеит Аҧсны инарыгӡо акультуратә, аҵаратә, аҿартә, асоциалтә, аспорттә аҧшьгарақәа, иара убас иматериалтәым акультуратә ҭынха аиқәырхареи, ашколхәыҷқәа рыцхыраареи, аспорт аҿиареи, азанааҭалхреи, аҳәынҭқарратә структурақәа аус рыцуреи рзы инарыгӡо асистематә усура.

Черқьесск иҟоу жәларбжьаратәи аидгыла «Алашара» хазы игоу аҟәша анапхгаҩы Мураҭ Гьедыгә Ҟарачы-Черқьессктәи Ареспубликаҿы аиҿкаара аусура далацәажәеит. Иара иқәгылараҿы ҷыдала ахшыҩзышьҭра аиҭеит абызшәа аиқәырхара, акультура аҿиара, аҿар рыцхыраара, аграждантә активра арӷәӷәара, абаза жәлар рыҿиара акраамҭатәи апрограмма анагӡара рзы асистематә усура.

Асеминар хыркәшахеит аиҿцәажәареи агәаанагарақәа реимдареи рыла. Алахәылацәа инаҵшьны иазгәарҭон Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс аусура ҿырҧштәыс ишамоу ауаажәларратә аҧшьгареи, асистематә усуреи, аҭҵаарадырратә еилазаареи русеицура абзоурала ажәлар, урҭ рбызшәа, ркультура, рҭоурыхтә гәалашәара реиқәырхара аус аҿы алҵшәақәа аадырҧшыр шалшо.